Cytryna i limonka – kwaśne siostry

cytryna i limonka

Cytryna i limonka (inaczej cedrat lub limeta kwaśna) pochodzą prawdopodobnie z Chin, są kwaśne i orzeźwiające. Cytryna i limonka  to owoce niewielkich drzew, które swoją popularność, wykraczającą daleko poza kontynent azjatycki, zawdzięczają swoim niesamowitym właściwościom.

cytryna - drzewko z owocami
Drzewko cytrynowe

Cytrusy właściwości odżywcze

Cytryna i limonka charakteryzują się dużą zawartością związków biologicznie czynnych, czyli mogących w aktywny sposób oddziaływać na organizm. Należą do nich: karotenoidy, flawonoidy, terpeny, limonoidy oraz kumaryny. Substancje te słyną z właściwości antyoksydacyjnych, przeciwdrobnoustrojowych, są także często wymieniane jako czynniki mające swój udział w profilaktyce antynowotworowej. Występowanie tych wszystkich związków w jednym owocu sprawia, że ich działanie jest spotęgowane i wpływ na funkcjonowanie organizmu jest zwiększony. Dodatkowo zarówno cytryna jak i limonka zawierają witaminę C (około 46 mg, co może pokryć dzienne zapotrzebowanie już w 77%), kwas foliowy (13 μg), potas (124 mg), magnez (6 mg) oraz niewielkie ilości witamin z grupy B.

Cytryna – właściwości zdrowotne

Wszystkie te właściwości powodują, że cytrusy są często polecane przy różnych schorzeniach. Medycyna ludowa od wieków stosuje napary czy inhalacje cytrynowe w leczeniu przeziębień, gorączki, problemów z nadciśnieniem czy kamieniami nerkowymi. Istnieją także doniesienia o wykorzystaniu cytryny przy leczeniu malarii czy cholery. Ma to miejsce w krajach słabiej rozwiniętych, w których nadal często praktykowane jest ziołolecznictwo i medycyna naturalna. Jednak czy faktycznie doniesienia te mają potwierdzenia naukowe?

Związki eteryczne (m.in. terpeny), które występują zwłaszcza w cytrynie mają działanie stymulujące przewód pokarmowy. Kwaśny smak owocu wzmaga wydzielanie śliny – spożycie jej może poprawiać trawienie, co pomocne jest osobom cierpiącym na zaparcia. Niestety z tego samego powodu spożycie cytryn powinny ograniczać osoby z jelitem drażliwym lub innymi problemami, wymagającymi diety lekkostrawnej (np. z chorobami wątroby).

Witamina C i rutyna uszczelniają naczynia krwionośne i zabezpieczają przed przedostawaniem się drobnoustrojów. Prawdopodobnie dlatego często w czasie przeziębienia sięga się po popularną tabletkę, a przecież podobną kombinację zdrowotną zawierają cytrusy. Ponad to rutyna przedłuża działanie witaminy C, poprzez obniżenie jej utleniania. Dodatkowo rutyna zmniejsza cytotoksyczne działanie utlenionego cholesterolu, co może korzystnie wpływać na zdrowie osób z zaburzeniami lipidowymi lub miażdżycą.

Wpływ na układ moczowy w tym na zwalczanie kamieni nerkowych, znany z wierzeń ludowych, także wydaje się mieć potwierdzenie w badaniach. Cytrusy, podobnie jak inne owoce oraz warzywa, mają działanie zasadotwórcze. Choć może wydawać się to dziwne ze względu na ich kwaśny smak. Dzięki temu zapobiegają odkładaniu się szczawianu wapnia, cystyny i kwasu moczowego, tworzących kamienie. Przy kamicy szczawianowo-wapniowej zaleca się spożycie soku z cytryn lub limonki. Podkreśla się także rolę magnezu i potasu z roślinnych źródeł, bardziej niż z formy chemicznie syntetyzowanej (obecnej w suplementach).

Niestety lecznicze działanie na poważne choroby jak malaria, cholera, AIDS czy nowotwory nie jest potwierdzone.

Uważać należy także na limonen, który występuje głównie w skórce cytryny i może działać na niektóre osoby alergizująco.

Cytryna i limonka – różnice

Pierwsze różnice widać już na pierwszy rzut oka. Cytryna to owoc żółto lub żółtozielony o grubej skórce, natomiast limonka charakteryzuje się delikatniejszą i cieńszą otoczką o barwie jasnozielonej. Cedrat ma także bardziej soczysty miąższ, ze zdecydowanie mniejszą liczbą pestek (często jest także całkowicie ich pozbawiony), bardzo aromatyczny i kwaśny. Dzięki całemu bukietowi smakowo – zapachowemu, który jest bardziej wyrazisty niż w przypadku cytryny, limeta uznawana jest za owoc bardziej szlachetny i wytrawny. Niestety poza klimatem ciepłym i wilgotnym limonka częściej psuje się. Jest mniej trwała i trudniejsza w transporcie, dlatego w Polsce zdecydowanie popularniejsza jest jej żółta kuzynka.

Zastosowanie

W kuchni cytrusy te wykorzystywane są jako składniki sosów (np. winegret), soków, koktajli (są bardzo orzeźwiające), galaretek, dżemów, przetworów, a w postaci kandyzowanej do wypieku ciast czy słodyczy. Dodatkowo pozyskiwany z nich kwasek cytrynowy znany jest jako substancja przeciwutleniająca i regulująca kwasowość produktów spożywczych. Ponadto skropienie cytryną niektórych produktów (np. gruszka, awokado, seler) zapobiega ich ciemnieniu pod obraniu ze skórki.

Właściwości cytryny wykorzystywane są także w kosmetyce do produkcji kremów (właściwości wybielające) lub płynów pod prysznic (właściwości zapachowe).

Ponadto warto pamiętać o tym, że za pomocą cytryny łatwo można usunąć zabrudzenia z dłoni po szczególnie brudzących warzywach oraz owocach (wiśniach czy burakach). Pomocna okaże się ona także przy odkamienianiu czajników i innych urządzeń elektrycznych.

Bibligrafia:

  • Adaszyńska M., Swarcewicz M.: Wtórne metabolity roślinne jako środki przeciwdrobnoustrojowe. Wiadomości Chemiczne, 2013, 67 (3-4): 303–319.
  • http://www.nowotwor.zdrowe.com.pl/nowotwor-pokarmy.html <dostęp 03.07.2016>
  • Singha P., Shukla R. i wsp: Chemical profile, antifungal, antiaflatoxigenic and antioxidant activity of Citrus maxima Burm. and Citrus sinensis (L.) Osbeck essential oils and their cyclic monoterpene, dl-limonene. Food and Chemical Toxicology, vol. 48 (6), 2010, s. 1734–1740
  • Matura M., Sköld M. i wsp. : Not only oxidized R-(+)- but also S-(−)-limonene is a common cause of contact allergy in dermatitis patients in Europe, Contact Dermatitis, 2006, 55 (5),p. 274.
  • Treatment and Prevention of Kidney Stones, American Academy of Family Physicians, 2011
  • Touhami M., Laroubi A.: Lemon juice has protective activity in a rat urolithiasis model, BMC Urology, 2007
  • Penniston K. L., Nakada S. Y. I wsp.: Quantitative Assessment of Citric Acid in Lemon Juice, Lime Juice, and Commercially-Available Fruit Juice Products. Journal of Endourology, vol. 22 (3), 2008
  • Świetlikowska K.: Surowce spożywcze pochodzenia roślinnego, wyd. SGGW, 2008, Warszawa
Jak Ci się podobało?
Ale super!
0
Fajnie
0
Jest OK
0
Nic nadzwyczajnego
0
Nuda
0
Przewiń do góry